Địa giới hành chính thay đổi kéo theo hành trình gìn giữ các giá trị văn hóa dân gian có thêm nhiều thử thách mới. Những người làm công tác nghiên cứu văn hóa dân gian vẫn nỗ lực giữ kết nối, tiếp tục hành trình gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của vùng đất mới.
Sau khi An Giang và Kiên Giang hợp nhất, phạm vi hoạt động của Phân hội Văn nghệ dân gian tỉnh An Giang được mở rộng đáng kể. Từ chỗ chủ yếu nghiên cứu trong phạm vi từng địa phương, nay các hội viên phải kết nối trên không gian rộng lớn hơn, bao quát cả vùng núi, đồng bằng, ven biển và hải đảo. Sự thay đổi này mở ra cơ hội tiếp cận nguồn tư liệu phong phú, đa dạng hơn, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức.
Theo ông Vĩnh Thông - Phân hội phó Phân hội Văn nghệ dân gian thuộc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh, hiện phân hội có hơn 20 hội viên, phần lớn là những người nhiều năm gắn bó với công tác sưu tầm, nghiên cứu văn hóa dân gian. Sau sáp nhập, trở ngại lớn nhất là khoảng cách địa lý khi hội viên sinh sống ở nhiều địa bàn xa nhau, khiến việc tập trung sinh hoạt, trao đổi chuyên môn gặp khó khăn. “Địa bàn rộng hơn, mỗi lần tổ chức hoạt động phân hội đều phải tính toán về thời gian, chi phí đi lại, ăn ở khi kinh phí dành cho hoạt động của phân hội còn hạn chế”, ông Vĩnh Thông cho biết.
Không chỉ khó khăn trong việc kết nối hội viên, đặc thù của công tác văn nghệ dân gian cũng khiến hoạt động nghiên cứu gặp nhiều trở ngại. Đây là lĩnh vực không chỉ dựa vào sách vở hay tư liệu lưu trữ mà đòi hỏi người nghiên cứu phải trực tiếp đến cộng đồng, gặp gỡ nghệ nhân, người am hiểu phong tục để ghi chép lời kể, sưu tầm câu chuyện, làn điệu dân gian, nghi lễ, tập quán đang tồn tại trong đời sống. Nhiều giá trị văn hóa chỉ có thể được nhận diện qua những chuyến đi thực tế kéo dài nhiều ngày, thậm chí phải trở lại nhiều lần để kiểm chứng, bổ sung tư liệu. Phần lớn hội viên hiện nay đã lớn tuổi, việc di chuyển đến những vùng xa, vùng ven biển, hải đảo hay địa bàn khó khăn không còn dễ dàng như trước. Kinh phí hạn chế cũng khiến một số chuyến khảo sát phải thực hiện bằng sự tự nguyện, tự túc của người nghiên cứu, phần nào ảnh hưởng đến tiến độ của công trình sưu tầm, khảo cứu.
Một vấn đề khác đặt ra đối với phân hội là việc phát triển hội viên trẻ. Lực lượng trẻ theo đuổi lĩnh vực này khá ít, một phần do tính chất công việc ít tạo nguồn thu nhập ổn định, một phần do nhiều người trẻ phải ưu tiên chọn ngành, nghề phù hợp hơn với nhu cầu cuộc sống. Thực tế này đặt ra yêu cầu cần có giải pháp thu hút, bồi dưỡng lớp kế cận, bởi việc bảo tồn văn hóa dân gian không thể chỉ dựa vào tâm huyết của một thế hệ. Khi có thêm những người trẻ tiếp nối, các giá trị văn hóa truyền thống mới có thể được nghiên cứu, phát huy và lan tỏa trong đời sống hôm nay.
Bên cạnh những khó khăn, việc hợp nhất cũng mở ra cơ hội để các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian của hai địa phương kết nối, bổ sung cho nhau về tư liệu và kinh nghiệm. Theo ông Vĩnh Thông, điều đáng quý sau sáp nhập là hội viên có thêm điều kiện chia sẻ nguồn tư liệu, trao đổi phương pháp nghiên cứu, thực hiện những công trình có phạm vi rộng hơn, phản ánh đầy đủ hơn diện mạo văn hóa của vùng đất An Giang mới. Hiện nay dù chưa thể thường xuyên tổ chức buổi sinh hoạt trực tiếp, các hội viên vẫn duy trì trao đổi chuyên môn qua hình thức trực tuyến, chia sẻ tài liệu, góp ý bản thảo và hỗ trợ nhau trong quá trình nghiên cứu. Tuy nhiên, để hoạt động của phân hội phát huy hiệu quả cần có thêm sự quan tâm hỗ trợ về kinh phí, điều kiện tổ chức sinh hoạt cũng như hỗ trợ hội viên thực hiện đề tài, chuyến điền dã.
Là một trong những hội viên gắn bó nhiều năm với công tác sưu tầm, nghiên cứu văn hóa dân gian, bà Nguyễn Thụy Nhã, ngụ phường Rạch Giá vẫn đều đặn dành thời gian đi thực địa, ghi chép và bổ sung tư liệu. Với bà, mỗi chuyến đi không chỉ nhằm hoàn thiện một công trình nghiên cứu mà còn là cách lưu giữ ký ức của cộng đồng trước sự thay đổi nhanh chóng của đời sống hiện đại. Theo bà Nhã, nhiều câu chuyện, phong tục, tập quán hay vốn tri thức dân gian đang được lưu giữ trong ký ức của những người lớn tuổi. Khi những nhân chứng ấy dần vắng bóng, việc sưu tầm, ghi chép trở nên cấp thiết hơn. Vì vậy, dù gặp không ít khó khăn, bà vẫn tiếp tục theo đuổi công việc nghiên cứu bằng những chuyến điền dã tự túc, thực hiện công trình về lịch sử, văn hóa địa phương.
Giữa những khó khăn về khoảng cách địa lý và nguồn lực, Phân hội Văn nghệ dân gian tỉnh vẫn kiên trì giữ lửa nghề. Với hội viên, mỗi chuyến điền dã, mỗi trang bản thảo hoàn thành không chỉ là kết quả của lao động khoa học mà còn là cách lưu giữ ký ức văn hóa của quê hương cho các thế hệ mai sau.
BẢO TRÂN
(Bài đăng trên Báo An Giang, số 7418, ngày 3/8/2026)
Comments[ 0 ]
Đăng nhận xét