Trên biển trời Sơn Rái - bút ký Vĩnh Thông

Lần lựa mãi, để dẫu chuyến đi hòn Sơn Rái đã qua khá lâu, tôi vẫn chưa viết được gì về hòn đảo kiêu sa nầy. Có lẽ cảm xúc vẫn còn nguyên đó, nóng hôi hổi như ngày đầu đặt chân lên đảo. Phải chăng, đợi đến khi có một độ lùi về thời gian, người ta mới có thể khách quan với con chữ của mình?

Chúng tôi đến hòn Sơn Rái vào những ngày đầu thu, sau khi trải qua mấy lần thay đổi kế hoạch. Chuyến đi đầy háo hức đối với các thành viên trong đoàn, vì đây là lần đầu tiên mọi người trải nghiệm vùng biển Tây của tổ quốc. Hòn Sơn Rái cách thành phố Rạch Giá (tỉnh Kiên Giang) khoảng 60 km. Từ bến tàu Rạch Giá, hành khách có thể chọn tàu thường hoặc tàu cao tốc để ra đảo, mỗi loại có những ưu điểm riêng. Theo lịch trình cố định, tàu sẽ ghé hòn Tre trước, đến Sơn Rái và sau cùng là Nam Du. Vào buổi trưa, tàu sẽ chạy về Rạch Giá theo tuyến đường ngược lại.

Hòn Sơn Rái là một đảo lớn trong vịnh Hà Tiên thuộc vùng biển Tây Nam Việt Nam. Đảo có tên chữ là Lại Sơn, ngoài ra còn gọi là hòn Sơn hoặc hòn Rái. Sở dĩ có tên gọi đó vì theo giai thoại dân gian, chúa Nguyễn Ánh trên đường bôn tẩu từng ghé nơi đây, được những con rái cá khổng lồ giúp đỡ, ông đặt tên đảo là Lại Sơn. Đây là một trong những đảo có diện tích lớn hàng đầu ở tỉnh Kiên Giang và lớn nhứt trong các đảo thuộc huyện Kiên Hải.

Lần đầu hòa mình với biển trời viễn Tây, mỗi người chúng tôi mang trong mình những cảm xúc riêng, nhưng ai cũng không thể giấu được sự thích thú của mình. Một ngày trời đẹp, nắng trong, mây xanh, khiến cho mặt biển như lung linh hơn. Thấp thoáng xa xa, những hòn đảo trên vùng biển Kiên Giang hiện lên mờ ảo. Những hình ảnh đó đã quyến rũ bao người khách lạ và xua tan bao mệt mỏi của họ trên quãng đường dài. 

Đường vòng quanh hòn Sơn Rái (Ảnh: Vĩnh Thông)

Nhìn từ xa khi tàu gần đến, ai cũng không khỏi xôn xao trước vẻ đẹp của hòn Sơn Rái, với cây cối xanh mát, mây trong veo, nắng chứa chan tưới đượm lòng biển, gió thổi những thân dừa nghiêng nghiêng lả lơi, sóng vỗ ầm ào xen giữa tiếng cười nói rộn ràng của ngư dân. Tất cả có lẽ là lời chào đón đầu tiên mà Sơn Rái gửi đến những người bạn phương xa.

Sau khoảng một giờ lênh đênh trên biển, tàu cập vào cầu cảng tại bãi Nhà. Nhìn chung, hòn Sơn Rái có tương đối đầy đủ các dịch vụ du lịch cơ bản và giá cả khá hợp lý, dĩ nhiên còn đơn giản. Chúng tôi tranh thủ tìm một nhà trọ gần chợ để cất hành lý, thuê xe, thưởng thức món bún tép miệt biển, rồi nhanh chóng bắt đầu hành trình khám phá hòn đảo đầy mê hoặc nầy.

Sơn Rái có một con đường vòng quanh toàn đảo và một con đường lên núi nằm xuyên ngang giữa đảo, tất cả đều được tráng bê tông. Chúng tôi lựa chọn con đường lên núi trước. Từ từ men theo những con dốc cao dần và nhìn xuống phía dưới, thiên nhiên hùng vĩ đang trải ra trước mắt như vô tận. Trong tầm mắt, con đường vừa đi qua đã nằm uốn lượn giữa đại ngàn, ven biển là bãi Nhà - khu chợ tập trung dân cư đông đúc, và biển mờ đục huyền ảo phía xa. 

Bãi Thiên Tuế (Ảnh: Vĩnh Thông)

Xuống núi, chúng tôi tiếp tục chạy theo con đường vòng quanh đảo. Cung đường ngoằn ngoèo uốn lượn sát mé biển, tạo cho lữ khách cảm giác phiêu lưu thú vị. Buổi trưa mặc dù nắng gắt, nhưng nhờ vậy mà quanh cảnh dường như sống động hơn. Trên đường, chúng tôi lần lượt đi qua những bãi biển đẹp của hòn Sơn Rái như bãi Bàng, bãi Bấc, bãi Thiên Tuế… Đặc biệt, ấp Thiên Tuế gần như là một hòn đảo nhỏ, nằm nhô ra bên cạnh hòn đảo chính Sơn Rái. Giữa những làn sóng trong xanh cứ vỗ đều đặn bên dưới và nền mây xanh dìu dịu phía trên, hòn đảo nổi bật lên với màu cây rừng xanh rì mượt mà trong nắng. Cạnh đó là làng chài nhỏ chạy dài theo bờ cát và mọi người đang tất bật cho những chuyến ra khơi.

Sau nửa ngày lang thang quanh đảo khá mệt, chúng tôi trở lại bãi Nhà. Đó cũng là lúc mặt trời đang dần buông trên bến cảng, mảng màu vàng thẫm phủ trùm lên không gian, tạo nên bức tranh đầy ấn tượng. Đêm xuống, khu vực quanh bến cảng bãi Nhà dù không quá nhộn nhịp, nhưng cũng khá đông vui như những chợ xã ở đất liền. Vài quán nước, vài quán ăn, những đôi trai gái hẹn hò, những khách du lịch nói cười xôn xao… tất cả thật gần gũi. Vừa ngồi cà phê ven biển, vừa nghe sóng vỗ rì rầm, trên trời lấp lánh trăng sao, xa xa thỉnh thoảng có những chiếc tàu chạy ngang với ánh đèn sáng rực. Một ngày bình dị trên Sơn Rái đang trôi qua…

Hoàng hôn trên cầu cảng (Ảnh: Vĩnh Thông)

Tiếp theo lịch trình, sáng hôm sau chúng tôi khởi hành từ rất sớm, để có thể ngắm bình minh trên biển, đồng thời tranh thủ thời gian đến thêm nhiều điểm khác. Khi mặt trời đang dần lên trên đảo, những hàng dừa và bãi đá còn chưa sáng rõ, chúng tôi đã thang thang dọc bãi Bàng. Nơi đây được đánh giá là một trong những bãi biển đẹp hàng đầu trên vùng biển Tây, đặc biệt là chưa mất đi nét hoang sơ từ việc khai thác du lịch. Bãi Bàng có cát vàng mịn, xen lẫn những cụm đá đá được thiên nhiên sắp xếp vô cùng ấn tượng. Ven bờ, những hàng dừa nghiêng nghiêng về phía mặt trời, rì rào đón nắng đón gió ban mai.  

Tôi đã từng mường tượng cảnh bình mình lên trên biển hẳn phải cực kỳ tráng lệ. Nhưng không, mặt trời lên thật bình dị và ấm cúng, với mảng màu vàng nhẹ của nắng đang sáng dần từ phía chân trời, pha chút xanh nhạt của mây sớm trong veo. Gần bãi, những ngư dân đang tất bật chuẩn bị bắt đầu một ngày mới. Ngoài khơi, những chiếc tàu đang neo đậu chờ đợi, lắc lư trong sóng như đùa nghịch. 

Một góc bãi Bàng (Ảnh: Vĩnh Thông)

Khi chúng tôi rời bãi Bàng chưa lâu, trời bất chợt đổ mưa rất lớn, dù lúc nãy vừa mới nắng trong ấm áp. Thiên nhiên thật đỏng đảnh! Cơn mưa dai dẳng suốt khoảng một giờ, mọi người co ro trú trong quán nhỏ gần dốc Ba Tầng. Không sao! Ngẫm lại cũng hay, nó giúp chúng tôi có đầy đủ những cung bậc cảm xúc với Sơn Rái. Ngắm cơn mưa vần vũ ngoài khơi Tây Nam tổ quốc, quả là trải nghiệm thú vị, để con người một lần nữa nhận ra mình nhỏ bé giữa đất trời bao la.

Sau khi mưa tạnh, chúng tôi đến thánh thất Liên Giao Hải Sơn cách bãi Nhà không xa. Đây là cơ sở tôn giáo thuộc Hội thánh Bạch Y Liên Đoàn Chơn Lý - một trong những chi phái của đạo Cao Đài. Hội thánh được thành lập vào năm 1936 tại Kiên Giang và ngày nay cũng hoạt động chủ yếu trong phạm vi tỉnh nầy. Nằm trên bãi đá nhô ra bờ biển, tòa tháp nhỏ hình bát giác là một bộ phận của thánh thất, nối liền với khuôn viên chính bằng chiếc cầu xi măng. Đây là địa điểm gây chú ý do những du khách khi vừa đặt chân đến Sơn Rài, vì từ cầu cảng đã có thể nhìn thấy tòa tháp lạ mắt nầy. Xung quanh tháp, những nhánh bàng, nhánh dừa vi vu trong gió. Dường như thiên nhiên đã kết hợp với con người để phác thảo nên một bức vẽ thơ mộng. 

Tòa tháp nhỏ tại thánh thất Liên Giao Hải Sơn (Ảnh: Vĩnh Thông)

Khu vực chợ ở bãi Nhà có hai di tích gắn với quá trình cư dân  khai hoang lập nghiệp trên đảo, đó là đình thần Lại Sơn và miếu Bà Cố Chủ. Đình thần là nơi thờ cúng thần Thành Hoàng Bổn Cảnh của làng Lại Sơn, được thiết trí đơn giản mà tôn nghiêm, có sắc phong của vua Bảo Đại. Khi nhìn thấy sắc phong trong ngôi đình nhỏ ven biển xa xôi nầy, tôi không khỏi ngạc nhiên và xúc động. Bởi, sắc phong gửi từ Huế vào Rạch Giá đã là điều khó khăn và mất nhiều thời gian, vậy mà tờ sắc phong ấy còn lênh đênh trên biển để ra đến hòn đảo hoang vu, trong bối cảnh thập niên 1930 chứ nào phải thời buổi hàng hải hiện đại như ngày nay.

Ở miền Nam, sắc thần của triều Nguyễn mang giá trị tinh thần vô cùng đặc biệt. Từ thời Tự Đức, có lẽ thấy trước nguy cơ ngoại xâm, vua đã ban hàng loạt sắc thần như cách cột chặt lòng dân. Sau khi Nam Kỳ thuộc Pháp, ngôi đình và sắc thần càng được coi trọng, trở thành nơi nương tựa tinh thần của người dân vong quốc, bởi đó là đại diện cho nhà vua. Thờ sắc thần là thể hiện lòng trung quân ái quốc, ở với giặc mà không theo giặc. Vì vậy, người Nam Kỳ luôn tha thiết có được sắc thần, triều đình hiểu điều đó nên ban sắc thần như một lời nhắn nhủ: dân Nam Kỳ mãi là người nước Đại Nam.

Đình thần Lại Sơn (Ảnh: Vĩnh Thông)

Miếu Bà Cố Chủ là một hình thái tín ngưỡng dân gian tại địa phương. Người dân truyền rằng, Bà Cố Chủ là người phụ nữ đầu tiên đến khai phá hòn Sơn Rái, nhưng người đời sau không còn nhớ rõ lai lịch. Ngôi miếu nằm sát biển, khuôn viên rộng rãi, chánh điện khang trang, có tượng Bà được tô điểm phúc hậu. Dân đi biển quanh vùng Kiên Giang cho rằng ngôi miếu nầy rất linh thiêng, nên thường ghé vào cúng Bà cầu bình an trên đường mưu sinh. Ngoài ra, ấp Thiên Tuế có đình thần Nam Hải, thờ Nam Hải Đại Tướng Quân (Cá Ông), một tín ngưỡng của người đi biển.

Những ngôi đình miếu ấy kể cho chúng ta biết rằng, người xưa đã gian lao xiết bao để chinh phục nơi sơn cùng thủy tận nầy. Những lưu dân bỏ lại quê hương phía sau lưng, dong thuyền ra biển tìm vùng đất mới. Từ nhát cuốc đầu tiên đánh dấu cuộc khẩn hoang, họ đã phải đương đầu với thú dữ, cướp biển, thiên tai… rồi sau đó đến giặc ngoại xâm. Bao lớp người nằm xuống, bao lớp khác đứng lên. Dù cầm cuốc cày hay giáo mác, súng gươm, họ vẫn chung một mục đích: giữ đảo cho muôn đời. Những gì họ để lại cho mai sau, có lẽ  rất đúng khi gọi bằng mấy chữ mà nhà thơ Phạm Bội Anh Thuyên (Bến Tre) từng dùng: “Hạt thiên lương, hạt lưu phương.”

Giữa trưa, chúng tôi giã từ Sơn Rái. Đứng trên cầu cảng đợi tàu cập vào mà lòng ai cũng xốn xang. Một lần nữa tôi cố gắng phóng tầm mắt thật rộng để thu hết hình ảnh về một Sơn Rái hoang sơ huyền ảo. Khi những tiếng còi tàu vang lên mỗi lúc một vồn vã, mọi người đều cảm nhận rất rõ cảm giác chia tay, biết rằng mình thực sự đang dần xa hòn đảo diễm lệ nầy. Tôi chợt nhớ câu ca dao xưa mà những người phụ nữ miền Tây hát ru con cháu, ngày nay dường như ít ai còn biết:

“Mười giờ tàu lại Bến Thành
Súp lê vội thổi, bộ hành xôn xao”

Tàu về đến Rạch Giá vào buổi chiều. Có chút tiếc nuối vì không có nhiều thời gian hơn, chưa thể chinh phục đỉnh núi bằng đường rừng và một số điểm đến khác. Về đến đất liền rồi mà dường như biển trời Sơn Rái vẫn còn lung linh trong mắt và trong lòng kẻ lữ hành. Tạm biệt hòn Sơn Rái! Tạm biệt vùng biển Tây hào phóng, nơi có những người dân Nam Bộ bình dị đang ngày đêm sống với sóng gió trùng khơi và tất bật mưu sinh, để giữ mãi màu xanh bình yên cho nhúm đất ruột thịt thiêng liêng cuối trời tổ quốc.

Tháng 9/2016

Bài & ảnh: VĨNH THÔNG
(Tác phẩm đăng trên Báo Quân khu 9, 2017)