Những công trình tưởng niệm ân sư - bút ký Vĩnh Thông

Văn hóa Việt Nam vốn coi trọng đạo nghĩa thầy trò. Mỗi vùng đất, mỗi thời đại hay mỗi thế hệ học trò lại có những cách riêng để ghi nhớ công ơn thầy cô. Dưới bóng mát của những làng quê dọc đất nước, không khó để bắt gặp những công trình tưởng niệm các danh sư như Chu Văn An, Lê Quý Đôn, Võ Trường Toản… Song, miếu thờ các thầy cô trong nền giáo dục hiện đại, trực tiếp giảng dạy những học sinh trong phạm vi địa phương cụ thể, có lẽ không nhiều. Vậy mà ở tỉnh An Giang, tất cả các huyện, thị xã, thành phố (trước khi sắp xếp đơn vị hành chánh năm 2025) đều xây dựng một công trình tưởng niệm những thầy cô quá vãng và lặng lẽ giữ gìn hương lửa tri ân.

Niệm Sư từ Long Xuyên

Nép mình dưới tán phượng cổ thụ ở một góc bên cổng Trường Trung học phổ thông chuyên Thoại Ngọc Hầu (Long Xuyên) là ngôi miếu nhỏ, trên cửa có bảng đề ba chữ “Niệm Sư từ”. “Niệm” là nhớ, “sư” là thầy, “từ” là miếu. Niệm Sư từ là ngôi miếu thờ cúng những thầy cô từng giảng dạy ở vùng đất Long Xuyên và nay đã từ trần.

Công trình được xây dựng lần đầu tiên vào năm 1943. Qua những thăng trầm của lịch sử, Niệm Sư từ dần xuống cấp, đến năm 1981 bị tháo dở để phục vụ nhu cầu phát triển đô thị. Song, hình ảnh ngôi miếu với mái ngói đỏ, mộc mạc mà tôn nghiêm bên một góc sân trường, cứ như một phần ký ức thời cắp sách, in đậm trong lòng bao thế hệ học trò ở thành phố bên bờ Thoại Hà.

 

Sau nhiều nỗ lực của các cựu học sinh, Niệm Sư từ được xây dựng lại vào năm 2010, nằm ở vị trí trang trọng trong khuôn viên Trường Trung học phổ thông chuyên Thoại Ngọc Hầu. Khách đến trường, vừa bước qua cổng là có thể nhìn thấy ngôi miếu.

Niệm Sư từ ngày nay có kiểu dáng gần giống với Niệm Sư từ ban đầu, tuy diện tích có phần khiêm tốn hơn, nhưng kiến trúc thẩm mỹ hơn. Công trình có mặt bằng hình vuông, mái hai cấp lợp ngói đỏ, bờ nóc có hoa văn rồng mây cách điệu, tường xây gạch, vòng ngoài có lan can. Mặt tiền miếu có câu đối khoán thủ địa danh Long Xuyên, câu đối đã tồn tại ở ngôi miếu đầu tiên, sau nầy được phục hồi:

 “Long môn cửu ngưỡng tri tân học
Xuyên thượng đồng thâm niệm cựu tình”

Tiên Sư miếu Châu Đốc

Cùng với Long Xuyên, Châu Đốc cũng xây dựng công trình tương tự vào giữa thế kỷ XX. Đầu thập niên 1950, ngành giáo dục Châu Đốc đã lập bàn thờ tưởng niệm các thầy cô quá cố trong Ty Giáo dục. Qua thời gian, nhận thấy bàn thờ đặt trong không gian phòng làm việc nhỏ hẹp chưa tương xứng, một số giáo viên địa phương đã đứng ra vận động chi phí xây cất ngôi miếu.

Công trình được hoàn thành vào năm 1960 với tên gọi là Tiên Sư miếu, đặt trong Ty Giáo dục, mặt nhìn ra đường Trần Hưng Đạo và sông Châu Đốc. Năm 2002, miếu được trùng tu kiên cố và khang trang hơn, nằm trong khuôn viên Trường Trung học phổ thông chuyên Thủ Khoa Nghĩa.

Miếu ngày nay có ngoại thất đơn giản, mái hai tầng, lợp ngói đại tiểu tráng men màu xanh ngọc, trên cửa có bảng đề “Tiên Sư miếu”. Trong miếu, vị trí trung tâm là bàn thờ Tiên Sư, đặt bảng ghi danh những thầy cô quá vãng. Đặc biệt, hai bên bàn thờ có câu đối sâu sắc:

“Phổ biến văn chương, muôn thuở ghi tâm ân giáo hóa
Lưu truyền đạo đức, ngàn thu khắc cốt nghĩa khai thông”

Cùng với việc xây dựng ngôi miếu, cựu giáo chức Châu Đốc lấy ngày 25 tháng Chạp âm lịch hằng năm tổ chức lễ tưởng niệm thầy cô tại Tiên Sư miếu. Đây không chỉ là nghi thức cúng tế, mà còn là cơ hội để đồng nghiệp gặp gỡ nhau, học trò tri ân thầy cô giáo, hỗ trợ cho cựu giáo viên có hoàn cảnh khó khăn… Ngoài ra, vào các ngày tết, ngày lễ, ngày thi… học sinh từ các trường cũng đến cúng viếng.

Nét đẹp được lan tỏa

Từ Long Xuyên và Châu Đốc, các công trình tưởng niệm thầy cô lần lượt được xây dựng ở các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh An Giang. Cụ thể năm 2011, Niệm Sư từ Thoại Sơn ra đời, đặt tại Trường Trung học phổ thông Nguyễn Văn Thoại. Năm sau 2012, Niệm Sư từ Châu Thành hoàn thành, đặt tại Trường Trung học phổ thông Nguyễn Bỉnh Khiêm. Đến năm 2014, miếu Tiên Sư Châu Phú cũng được xây cất, đặt tại Trường Trung học cơ Bình Long.

Tiếp đó, Niệm Sư từ Tân Châu được xây dựng tại Trường Trung học phổ thông Tân Châu, Niệm Sư từ Tri Tôn được xây dựng tại Trường Trung học phổ thông Nguyễn Trung Trực, vào năm 2022. Năm 2023, hai công trình tiếp theo ra đời là Niệm Sư từ Tịnh Biên đặt tại Trường Trung học phổ thông Tịnh Biên, Niệm Sư từ Chợ Mới đặt tại Trường Trung học cơ sở Nguyễn Đăng Sơn. Năm 2024, hai công trình của hai huyện cuối cùng trong tỉnh được hoàn thành là Niệm Sư từ An Phú đặt tại Trường Trung học cơ sở An Phú, Niệm Sư từ Phú Tân đặt tại Trường Trung học phổ thông Chu Văn An.

Nhìn chung, những công trình Niệm Sư từ hay Tiên Sư miếu có kiến trúc trang nhã, không gian thờ cúng tôn nghiêm, xung quanh bố trí cây kiểng hài hòa. Trong miếu đặt bàn thờ và bảng ghi danh thầy cô đã khuất. Vào dịp Tết Nguyên đán, ngày Nhà giáo Việt Nam, các ngày lễ truyền thống của nhà trường hay địa phương… nhiều học sinh lại trở về thắp hương tưởng niệm thầy cô. Tuy chẳng phải công trình đồ sộ, nhưng những ngôi miếu đã phần nào lưu giữ ký ức của bao thế hệ, lưu giữ cả ân tình mà năm tháng không thể mờ phai.

Như vậy, 11/11 huyện, thị xã, thành phố của tỉnh An Giang khi đó đã xây dựng Niệm Sư từ hoặc Tiên Sư miếu. Năm 2025, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam công bố Kỷ lục Việt Nam đối với tỉnh An Giang (trước sắp xếp đơn vị hành chánh): Địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai thành công mô hình “Mỗi đơn vị hành chính cấp huyện, thị xã, thành phố có một công trình Niệm Sư từ”.

 

VĨNH THÔNG

(Bài đăng trên Tập san Phật học Từ Quang)